Qua hai năm đẩy mạnh cải cách, hiện đại hóa (CCHĐH) ngành Hải quan từ 2008-2010, Hải quan Quảng Ninh được đánh giá là một trong những đơn vị có lực lượng hải quan đạt trình độ chuyên nghiệp, chuyên sâu ; thủ tục hải quan đơn giản, hài hòa, thống nhất, đạt chuẩn mực quốc tế dựa trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro ; trang thiết bị kỹ thuật hiện đại và sử dụng công nghệ cao. Đặc biệt, Cục Hải quan Quảng Ninh vừa chính thức triển khai thủ tục hải quan điện tử (TTHQĐT) từ đầu năm 2010 đến nay.

Tuy nhiên theo Phó cục trưởng Cục Hải quan Quảng Ninh Nguyễn Văn Nghiên, đây là vấn đề mới, không có sẵn mô hình nguyên mẫu nên Cục Hải quan Quảng Ninh vừa triển khai thí điểm, vừa nghiên cứu rút kinh nghiệm. Vì vậy trong thời gian thực hiện đã phát sinh nhiều vấn đề.

100% Doanh nghiệp khai báo qua mạng.

Ông Nguyễn Quang Chính - Trưởng phòng Hiện đại hóa Cục Hải quan Quảng Ninh cho biết, trong 04 nhóm vấn đề của Hiện đại hóa ngành Hải quan thì thủ tục khai báo hải quan qua mạng là khâu nổi bật của hải quan điện tử. Đối với địa bàn Quảng Ninh đến nay, đã thực hiện ở tất cả các đơn vị cửa khẩu. 100% doanh nghiệp được chọn thí điểm khai báo qua mạng, thực sự cải cách và vô cùng hữu hiệu. Theo ông Chính, nếu như trước đây, một số mặt hàng nguyên liệu nhập khẩu và mặt hàng xuất khẩu gia công nhỏ gặp rất nhiều khó khăn trong việc thanh khỏan, nhưng đến nay thanh khỏan những mặt hàng này rất đơn giản, thuận lợi cho cả phía doanh nghiệp và hải quan. Thời gian thanh khỏan hợp đồng loại hình nhập gia công, sản xuất xuất khẩu được rút ngắn từ 4 giờ xuống còn 15 phút. Số hàng hóa được giải phóng ngay trong ngày chiếm khỏang từ 95% đến 97% số còn lại (3-5%) chủ yếu là do vướng mắc về cơ chế, chính sách quản lý quy định.

Hiện nay Cục Hải quan Quảng Ninh có 19 đơn vị thuộc và trực thuộc gồm 8 chi cục Hải quan cửa khẩu, 03 đội kiểm soát Hải quan ; 07 phòng và 01 trung tâm dữ liệu và Công nghệ thông tin. Tuy nhiên, Cục Hải quan Quảng Ninh mới đưa thí điểm hai đơn vị là Chi cục hải quan Cái Lân và Hòn Gai thực hiện thông quan điện tử.

Ông Nguyễn Văn Nghiên cho rằng, đây là việc cần làm phù hợp với những yêu cầu về thực hiện cam kết quốc tế, do vậy đòi hỏi hoạt động quản lý nhà nước về hải quan phải tạo thuận lợi, thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), xuất nhập cảnh, đầu tư, du lịch. Vì vậy cải cách, phát triển và hiện đại hóa để nâng cao năng lực quản lý cả về chất lượng và hiệu quả nhằm giải quyết các mâu thuẫn giữa sự tăng nhanh của khối lượng hàng hóa XNK, phương tiện, hành khách xuất nhập cảnh quả các cửa khẩu thuộc Tỉnh Quảng Ninh, trong những năm tới với đảm bảo quản lý Nhà nước về hải quan khi nguồn lực còn hạn chế là một tất yếu khách quan.

Qua hơn 06 tháng thực hiện hải quan điện tử tại Chi cục Hải quan Cái Lân không còn cảnh doanh nghiệp mệt mỏi xếp hàng chờ đợi đợi đến lượt làm thủ tục. Ông Đòan Minh Chiến, Phó chi cục trưởng Chi cục Hải quan CK Cảng Cái Lân cho biết, đến nay tại chi cục đã có 18 doanh nghiệp tham gia thực hiện thủ tục hải quan điện tử, giải quyết hơn 1000 tờ khai, đạt kim ngạch gần 314 triệu USD. Thời gian thông quan trung bình đối với luồng xanh từ 2-5 phút, luồng vàng 5-10 phút, luồng đỏ trên 15 phút. Ông Chiến nhấn mạnh lợi ích mang lại cho doanh nghiệp giúp tiết kiêm thời gian, nhân lực, chi phí…..đặc biệt có lợi cho doanh nghiệp làm ăn trung thực, đúng đắn, đó là giải phóng nhanh lô hàng đưa vào sản xuất, lưu thông.

Cùng với cảng biển Cái Lân, Chi cục Hải quan CK Cảng Hòn Gai đã thực hiện thông quan điện tử cho 01 doanh nghiệp xăng dầu đối với loại hình kinh doanh và 38 lô hàng nhập kinh doanh/38 tờ khai. Kim ngạch nhập khẩu đạt gần 650 triệu USD/ 922 triệu USD bằng 69% tổng trị giá kim ngạch XNK qua Chi cục, thu thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt và VAT đạt 3.899 tỷ đồng. Là 01 trong 08 doanh nghiệp tiên phong thông quan điện tử tại Hải quan Cái Lân, đại diện của Công ty Nến AIDI nhận định: “ Phải thực sự đứng về phía doanh nghiệp, các nhà quản lý mới có thể tiến hành cải cách giúp doanh nghiệp như thế!” Cũng theo đại diện của công ty Nến AIDI, công ty thường xuyên phải xuất khẩu sản phẩm sang thị trường Mỹ và các nước EU, vì vậy khi làm thủ tục thông quan điện tử, doanh nghiệp nhận thấy rõ được lợi ích từ cách làm này của hải quan, hạn chế tối thiểu nhân lực, cũng như thời gian, công sức trong tiến hành làm thủ tục.

Khó đạt được mục tiêu

Mặc dù, lợi ích của TTHQĐT đều nhìn thấy rõ, song không phải doanh nghiệp nào trên địa bàn tỉnh cũng sẵn sàng phát huy lợi thế này. Ông Nguyễn Văn Nghiên cho biết với 985 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất khẩu trên địa bàn tỉnh, nhưng đến nay mới có 217 doanh nghiệp tham gia thực hiện khai từ xa, chiếm 22,03% ; chủ yếu là các DN lớn, được lựa chọn chứ chưa thực hiện được đại trà. Để đạt được mục tiêu phấn đấu 70% kim ngạch được thông quan điện tử tại Cục Hải quan Quảng Ninh là một nhiệm vụ hết sức khó khăn. Ông Nghiên cho rằng. mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung nhưng hệ thống thể chế liên quan đến TTHQ còn bộc lộ hạn chế về quy định chứng từ giao dịch điện tử còn chậm. Quy định và tổ chức kiểm dịch động, thực vật, vệ sinh an toàn thực phẩm tại cửa khẩu chưa đồng bộ. Ngòai ra, doanh nghiệp kinh doanh XNK trên địa bàn Quảng Ninh còn nhỏ lẻ, nhất là ở cửa khẩu đường bộ, chủ yếu là làm dịch vụ, việc ứng dụng công nghệ thông tin còn lúng túng, điều kiện khả năng sử dụng máy tính còn hạn chế. Ý thức tuân thủ pháp luật của một số doanh nghiệp còn thấp, một số doang nghiệp tỏ ra không mặn mà, không muốn tiếp nhận, ứng dụng CNTT trong hoạt động XNK. Đặc biệt mặt hàng than xuất kinh doanh; xăng, dầu nhập kinh doanh và loại hình tạm nhập tái xuất, kho ngoại quan chiếm tỷ lệ kim ngạch XNK là chính và thường được làm tại Chi cục Hải quan CK Cảng Cái Lân, Hòn Gai, Cẩm Phả và Móng Cái. Ông Nghiên đánh giá, kim ngạch XNK thực hiện thủ tục hải quan điện tử của Chi cục Hải quan CK Cảng Cái Lân và Hòn Gai 06 tháng đầu năm 2010 đạt gần 955 triệu USD không phải là lớn, mới chỉ chiếm 23,94% tổng kim ngạch xuất khẩu tòan Cục.

Lý do mà ông Nghiên đưa ra hết sức đơn giản, đó là đối với loại hình kho ngoại quan, tạm nhập – tái xuất hồ sơ hải quan đơn giản, lượng hàng nhập - xuất tương đối ổn định, trị giá kim ngạch lớn. Nhiều chủ kho, doanh nghiệp kinh doanh đã đầu tư trang thiết bị, hạ tầng CNTT, đào tạo đội ngũ cán bộ khai hải quan, nhưng theo lộ trình thì đến năm 2010 Tổng cục Hải quan mới triển khai, phần nào ảnh hưởng tới mục tiêu phấn đầu kim ngạch được thông quan điện tử tại Cục Hải quan Quảng Ninh.

Đại diện của công ty Nến AIDI cho biết thêm, mặc dù TTHQ đã được cải thiện đáng kể, nhưng vẫn còn một số thủ tục chưa đồng bộ. Khi doanh nghiệp tiến hành TTHQ ở cửa khẩu, hệ thống ở cửa khẩu chỉ căn cứ vào hồ sơ giấy, mặc dù DN đã có xác nhận tại hệ thống thông quan điện tử của Chi cục Hải quan CK Cảng Cái Lâ. Đại diện công ty này hy vọng, nếu hệ thống được nâng cấp lên chỉ in tờ khai, DN sẽ bớt được người làm thủ tục. Ông Nghiên cho biết theo lộ trình đến quý III năm 2010 Chi cục Hải quan CK Móng Cái và Cẩm Phả mới triển khai thực hiện TTHQĐT được. Do vậy, với thời gian không xa, tòan bộ hệ thống các hải quan cửa khẩu trọng điểm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh sẽ trở thành những đơn vị đi đầu trong công cuộc cải cách hiện đại hóa ngành Hải quan.