Xác định trị giá tính thuế theo GATT là phương pháp xác định tiến tiến, theo chuẩn mực quốc tế đảm bảo xác định được trị giá thực tế cho tất cả các hàng hoá nhập khẩu. Các phương pháp xác định trị giá được quy định rất rõ ràng tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác định trị giá tính thuế ngay trong thông quan tạo môi trường kinh doanh xuất nhập khẩu thông thoáng, thuận lợi cho cộng đồng Doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Tuy nhiên công tác xác định trị giá tính thuế là vấn đề kỹ thuật có tính chuyên sâu nên hầu hết các nước thường gặp khó khăn khi thực hiện Hiệp định trị giá GATT. Khó khăn thường xuất phát từ nguyên nhân thiếu kinh nghiệm thực tế, sự đồng bộ và nhất quán của những v¨n bn Luật có liên quan. Vì vậy, để đảm bảo việc xác định trị giá tính thuế phù hợp với các nguyên tắc GATT và Việt Nam cam kết quốc tế cho đến nay vẫn là thách thức lớn đối với cơ quan Hải quan. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thu hút và tạo điều kiện cho hoạt động xuất nhập khẩu nhưng vẫn đảm bảo đúng các quy định của Pháp luật, hạn chế đến mức thấp nhất hiện tượng gian lận thương mại qua giá. Hiệp định trị giá GATT được triển khai trong điều kiện nền kinh tế nước ta đang trong giai giai đoạn hội nhập, hệ thống pháp luật chưa thật sự đầy đủ, đồng bộ và minh bạch. Kim ngạch xuất nhập khẩu không ngừng gia tăng, chủng loại, mẫu mã hàng hoá ngày càng phong phú, đa dạng trong khi các nguồn lực của cơ quan hải quan còn nhiều hạn chế (cơ sở hạ tầng, phương tiện kiểm tra, kiểm soát, biên chế,…). Các công cụ hỗ trợ công tác kiểm tra trị giá khai báo của doanh nghiệp như: Hệ thống thông tin dữ liệu giá, công tác kiểm tra sau thông quan, công tác điều tra chống buôn lậu, công tác quản lý rủi ro chưa đồng bộ. Việc bố trí, sắp xếp cán bộ làm công tác giá còn chưa phù hợp với trình độ chuyên môn, việc đào tạo, luân chuyển cán bộ làm công tác giá còn nhiều bất cập. Bên cạnh đó ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp chưa cao, chưa tự giác khai báo đúng trị giá thực thanh toán. Gian lận thương mại có xu hướng gia tăng dưới nhiều hình thức và mức độ thì ngày càng tinh vi, phức tạp.

Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh luôn xác định công tác xác định trị giá tính thuế là khâu nghiệp vụ quan trọng trong các khâu nghiệp vụ hải quan, là trách nhiệm chung của Lãnh đạo các cấp và toàn thể CBCC. Do đó, ngoài việc thường xuyên quan tâm chỉ đạo sát sao thực hiện tại các đơn vị thuộc và trực thuộc, sự phối kết hợp giữa các Phòng ban tham mưu, các cơ quan hữu quan thì yếu tố phát huy nội lực, chủ động sáng tạo đã quyết định sự thành công trong những năm qua đối với công tác xác định trị giá tính thuế hàng hoá xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh.

Trước những thuận lợi, khó khăn đan xen Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh đã chủ động nghiên cứu báo cáo, đề xuất, kiến nghị Tổng cục Hải quan những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong những văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện trị giá tính thuế hàng hoá nhập khẩu trong từng thời kỳ, như: quản lý trị giá hàng xuất khẩu, bỏ khai tờ khai trị giá với hàng hoá theo loại hình tạm nhập- tái xuất,...Thường xuyên chủ động hướng dẫn, hỗ trợ, khai thác và nắm bắt tình hình nhâp khẩu các mặt hàng tại các đơn vị trực thuộc kết hợp thu thập các nguồn thông tin có liên quan phục vụ cho công tác xác định trị giá, tham vấn và xây dựng Danh mục mặt hàng trọng điểm; Bố trí cán bộ công chức chuyên sâu, không ngừng đào tạo và đào tạo tại chỗ cho cán bộ công chức về công tác xác định trị giá, kỹ năng tham vấn, tra cứu các nguồn thông tin dữ liệu. Từ năm 2007 đã khảo sát, đề xuất triển khai chức năng “ Kiểm tra giá ” trên chương trình dữ liệu giá tính thuế GTT22, cho đến nay việc thực hiện chức năng này được đánh giá cao, phù hợp với chương trình cải cách hiện đại hoá của Ngành, có giá trị thực tiễn, đem lại hiệu quả cao. Với chức năng này đã làm thay đổi phương pháp quản lý, theo dõi việc thực hiện tại các đơn vị trực thuộc đối với cấp Cục và giảm thiểu kiểm tra tại cơ sở. Mặt khác, giúp các Chi cục trực thuộc chấn chỉnh, rút kinh nghiệm, thực hiện được ngay các kiến nghị của Cục Hải quan tỉnh đối với một số mặt hàng mặt hàng nhập khẩu phải xem xét xử lý theo yêu cầu và tránh tình trạng tồn tại kéo dài, chậm xử lý. Trong quá trình tổ chức thực hiện với nhiều biện pháp tuyên truyền, hướng dẫn, giải thích, hỗ trợ cho thấy việc nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp trong khai báo trị giá: Cùng với công tác tham vấn, áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro đã có tác động tích cực đến cộng đồng doanh nghiệp, góp phần nâng cao ý thức của doanh nghiệp, khơi dậy tính tự giác, tuân thủ trong việc khai báo trị giá của doanh nghiệp; Rất nhiều mặt hàng sau khi đã được tham vấn, doanh nghiệp đã chủ động khai báo trị giá cao hơn ở các lần nhập khẩu tiếp theo để được áp dụng trị giá giao dịch, điều này làm cho mặt bằng trị giá khai báo được nâng lên sát với trị giá thực của hàng hoá nhập khẩu. Năm 2008 đã chủ động xây dựng gần 200 và năm 2009 trên 300 mặt hàng trọng điểm, là một trong những cơ sở giúp cho cơ quan Hải quan chủ động kiểm tra, phát hiện nhanh những trường hợp có nghi ngờ về trị giá hàng nhập khẩu qua các Chi cục Hải quan trực thuộc. Rất nhiều trường hợp doanh nghiệp chấp nhận mức giá do cơ quan hải quan xác định không cần qua tham vấn. Theo số liệu thống kê trung bình hàng năm số thu sau tham vấn tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh gần 4 tỷ VNĐ và không có trường hợp nợ đọng thuế .

Năm 2010 tiếp tục giữ vững và phát huy những thành tích đạt được trong công tác xác định trị giá tính thuế và tham vấn hàng hoá xuất nhập khẩu trong thời gian qua đòi hỏi mỗi cán bộ công chức làm công tác giá không ngừng phấn đấu, rèn luyện học tập và có ý thức trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Mặt khác, chủ động nghiên cứu, tham mưu đề xuất các giải pháp quản lý có tính hiệu quả cao trong việc ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại qua giá. Tổ chức thực hiện đúng các văn bản pháp quy về hướng dẫn kiểm tra, tham vấn, xác định trị giá, tổ chức thu thập, phân tích và khai thác thông tin. Tăng cường kiểm tra, giám sát, hỗ trợ, kịp thời khắc phục những sai sót, tồn tại tại các Chi cục trong công tác quản lý giá trên các mặt: Công tác kiểm tra trị giá khai báo, công tác tham vấn, công tác xác định trị giá, công tác thu thập thông tin,… Bố trí, luân chuyển đội ngũ cán bộ theo hướng chuyên sâu, phát huy và đào tạo nhân tố điển hình, có tính kế thừa và hình thành đội ngũ chuyên sâu về trị giá. Bên cạnh các khóa đào tạo do Tổng cục Hải quan tổ chức, các đơn vị phải nâng cao hơn nữa tính chủ động trong công tác đào tạo trong nội bộ. Cụ thể cán bộ nhiều kinh nghiệm/cán bộ luân chuyển đi sẽ được phân công kèm cặp, bổ sung kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ mới nhận nhiệm vụ.

Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh cũng sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền cho doanh nghiệp về các phương pháp xác định trị giá theo GATT, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp để cộng đồng doanh nghiệp hiểu và hợp tác với cơ quan Hải quan trong công tác đấu tranh chống các hiện tượng gian lận thương mai qua giá, nâng cao ý thức tự giác, chấp hành pháp luật của doanh nghiệp. Ngoài ra, triển khai quy chế phối hợp cung cấp thông tin giữa cơ quan thuế và cơ quan Hải quan qua đó phát hiện các trường hợp khai báo không trung thực tại khâu nhập khẩu và thông báo để cơ quan Hải quan xử lý theo quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.